Między solidarnością a...

Odnotowując kolejne ogłaszane przez rozmaite gremia pomysły na ratowanie krajów europejskich dotykanych w coraz większym stopniu przez kryzys, znajduję się w pewnym rozdarciu, by rzec opisowo, "z dwóch stron doznaję nalegania".

Nie mam najmniejszych wątpliwości, że w tak trudnej sytuacji konieczna, a nawet niezbędna jest solidarność z tymi, którzy pomocy potrzebują. Kiedy, jak nie właśnie w obliczu trudności i zagrożenia, solidarność znajduje znakomite zastosowanie? Czyż właśnie wtedy, gdy ciężary stają się szczególnie ciężkie, nie jest czas właściwy na praktykowanie zasady "jedni drugich brzemiona noście"?

Z drugiej strony jednak z rosnącą natarczywością przypomina mi się, przy okazji nagłaśniania coraz bardziej szczodrych programów pomocowych dla różnych krajów, Jezusowa przypowieść o pannach mądrych i nieroztropnych, a właściwie, jak upierają się niektórzy bibliści, po prostu pannach głupich.


Jak słusznie zauważył czeski ekonomista młodego pokolenia Tomáš Sedláček, Chrystus często w swych wypowiedziach posługiwał się językiem ekonomii. Nie bez powodu też mówimy w Kościele o "ekonomii zbawienia". Wspomniana wyżej przypowieść jest wszak opowieścią o gospodarowaniu. Opowieścią, w której panny mądre zdecydowanie i stanowczo odmawiają podzielenia się w imię solidarności swymi dobrami. "Mogłoby i nam, i wam nie wystarczyć" - uzasadniają.

Ta analogia, jak wszystkie, jest ułomna. Panny głupie nie miały możliwości szantażowania panien mądrych pociągnięciem ich w przepaść tak, jak to mogą czynić dzisiaj najostrzej dotknięte kryzysem kraje. Zastanawiam się jednak, czy mimo wszystko - przynajmniej w niektórych sytuacjach, gdy jaskrawo widać, iż domagający się po raz kolejny wsparcia popadli w kłopoty przede wszystkim z własnej winy - nie należałby postąpić tak, jak panny mądre i po prostu, zdecydowanie powiedzieć: "Musicie sobie poradzić sami".

Bo solidarność permanentnie nadużywana zatraca swą istotę. Zamienia się w demoralizującą naiwność i pobłażliwość dla zła. stukam.pl

Nie dałby rady nawet Kopciuszek

Gnaeus Domitius Annius Ulpianus żył na przełomie drugiego i trzeciego stulecia po Chrystusie. Był rzymskim jurystą i pisarzem. To jemu zawdzięczamy znaną, choć chyba akurat w naszym kraju nie przez wszystkich lubianą i akceptowaną, maksymę „Dura lex, sed lex”, czyli „Twarde prawo, ale prawo”.

Ulpianus jest też autorem innego prawniczego sformułowania: „Volenti non fit iniuria”, co znaczy „Chcącemu nie dzieje się krzywda”. To zasada, która mówi, że jeśli ktoś dobrowolnie naraża się na szkodę, wiedząc że ta szkoda może nastąpić, to nie będzie mógł wnieść skargi przeciwko innym stronom. Znana jest również jako „dobrowolne założenie ryzyka”, a uważny czytelnik internetowej encyklopedii dowie się, że jest ona podstawą liberalnego poglądu.

Od kilku tygodni ta zasada Ulpianusa raz po raz cytowana jest w mediach, zwłaszcza przez prawników zapraszanych do komentowania afery wokół firmy, która obiecywała wysokie zyski z inwestowania w złoto. Pojawia się ona jako argument w dyskusji o tym, czy ci, którzy powierzyli owej firmie swoje pieniądze są sobie sami winni, że ponieśli stratę, czy też nie ponoszą żadnej winy, są wyłącznie poszkodowanymi i to tak bardzo, że państwo powinno im wypłacić odszkodowanie. Oczywiście z naszych podatków.

W tle dyskusji kryje się inne pytanie. Brzmi ono: czy poszkodowani w tej aferze są jedynie naiwnymi ludźmi, którzy dali się zwieść jakiemuś spryciarzowi, czy też są pazernymi osobnikami, ryzykującymi dla wysokiego zysku nieraz oszczędności całego życia?

Myślę, że nie da się na to pytanie dać odpowiedzi obejmującej wszystkich tych, którzy powierzyli swoje pieniądze firmie z Pomorza. Przypuszczam, że wielu z nich ma tak nikłą wiedzę o zasadach funkcjonowania instytucji obracających pieniędzmi i realnych, możliwych zyskach, jakie mogą one przynosić, iż po prostu uwierzyli reklamom. Inni, być może w pełni świadomi, że coś tu nie gra, z determinacją boksera wychodzącego na ring, liczyli na to, że akurat tym razem im się uda. Odsiać jednych od drugich nie dałby rady chyba nawet Kopciuszek, zaprawiony w oddzielaniu maku od popiołu.

Jak świat światem, zawsze znajdowali się jacyś kombinatorzy, którzy usiłowali wykorzystać obydwie te ludzkie cechy – naiwność połączoną z niewiedzą i pazerność, chęć uzyskania szybkiego zysku bez wysiłku. Społeczeństwa muszą się przed nimi bronić. Państwa powinny chronić przed nimi swoich obywateli, tworząc odpowiednie mechanizmy.

Ale potrzebne jest coś jeszcze. Potrzebne jest włączenie w to wszystko sumień. Zarówno sumień tych, którzy mają pomysł naciągania i oszukiwania innych, jak i sumień przedstawicieli państwa i społeczeństwa, mających dbać o bezpieczeństwo obywateli. No i oczywiście sumień tych, którzy są narażeni na pokusę szybkiego, łatwego zysku. Sumienie okazuje się w takich sytuacjach najskuteczniejszą instancją doradczą. stukam.pl

Tekst wygłoszony na antenie Radia eM

Telewizja produktowa

Nie mogę powiedzieć, że nie jestem kibicem. Jestem. Okazjonalnym. Interesuję się sportem doraźnie, zwłaszcza wtedy, gdy dotyczy sukcesów odniesionych przez Polaków, ale także wtedy, gdy mam okazję obserwować zawody sportowe, w których w sposób szczególny okazuje się ludzkich hart ducha, wytrwałość, konsekwencja. Dlatego tak bardzo irytuje mnie fakt, że nie mogę w Polsce obejrzeć w telewizji żadnej transmisji z paraolimpiady.

W kontekście powyższych deklaracji teoretycznie nie powinno mnie szczególnie dotykać zamieszanie wokół telewizyjnej transmisji najbliższego meczu polskich piłkarzy. Po prostu nie zapłacę i nie będę oglądał ich występu. Wynik poznam z Internetu. Pamiętając ostatnie dokonania boiskowe naszych kopaczy, mam podstawy przypuszczać, że niewiele stracę.

A jednak mam wrażenie, że obie decyzje publicznej telewizji, zarówno ta o rezygnacji z transmitowania paraolimpiady (choć transmituje ją ponad sto telewizji na całym świecie), jak i odmowa zakupu dla widzów meczu z Czarnogórą, mają wspólne źródło. I wcale nie jest nim rzeczywisty fatalny stan finansów telewizyjnych publicznych kanałów w naszym kraju. Jest nim, w moim odczuciu, pewien sposób patrzenia na rolę telewizji w Polsce dzisiaj przez ludzi decydujących o jej kształcie. A jeszcze bardziej - wydaje mi się - wynikają one z określonego typu postrzegania odbiorcy. Niestety, próbując oglądać TVP1 i TVP2 dochodzę do wniosku, że nie jest to sposób postrzegania pochlebny dla widzów.

Mam wrażenie, że w publicznej telewizji przeważa myślenie produktowe, a nawet towarowe, bez jakiegokolwiek odniesienia do misji. Problem jest szczególnie drażliwy, bo w moim odczuciu produktem i towarem nie są w tej układance telewizyjne programy, lecz my - odbiorcy. stukam.pl

Podwojona podwójność

Myślę, że podwójne standardy przeniknęły naszą polską rzeczywistość i mentalność na wskroś i do szpiku kości. Stały się wszechobecną normalnością. Jeżeli pojawiają się jeszcze gdzieś tacy, którzy nie uczynili z nich naczelnej życiowej zasady, budzą nie tylko zdziwienie, lecz również oburzenie, a nawet agresję.

Podstawą wszechogarniającej podwójności standardów jest podzielenie wszystkich ludzi na dwie kategorie: naszych i tych innych, obcych. Ten sam czyn, te same słowa, ten sam gest, wyraz twarzy, działanie lub jego zaniechanie, jest oceniany czasami radykalnie inaczej, zależnie od tego, czy jego autorem jest "nasz", czy "obcy". To, co u "obcego" jest wręcz zbrodnią, u "naszego" okazuje się niewartym dostrzeżenia potknięciem. Naszym wybaczamy łatwo, puszczamy w niepamięć bez jakichkolwiek apeli z wysoka. Obcym nie przebaczamy niemal nigdy, a na zapomnienie nie mają co liczyć.

Nasi to niekanonizowani jeszcze święci, obcy z założenia są podejrzani i źli. Którzy to są, owi nasi? Nasi, to ci, którzy w tym akurat momencie mają takie poglądy i widzenie świata, jak my. Cała reszta to obcy.

Od pewnego czasu spotykam zdumiewająco, ale też niepokojąco często zaangażowanych katolików, którzy są święcie przekonani i przekonania tego nie kryją, czyniąc je elementem składowym swej wiary, że Bóg również kieruje się w podejściu do ludzi podwójnymi standardami. Że też podzielił sobie ludzkość na naszych i obcych. I dla jednych ma taryfę ulgową, a drugich już dawno spisał na straty,

Tych zaangażowanych, głęboko wierzących w podwójne standardy Boga katolików czeka bolesne rozczarowanie. stukam.pl

Odrzucenie

Jezus przyszedł do Nazaretu, gdzie się wychował. W dzień szabatu udał się swoim zwyczajem do synagogi i powstał, aby czytać. Podano Mu księgę proroka Izajasza.

Rozwinąwszy księgę, natrafił na miejsce, gdzie było napisane: „Duch Pański spoczywa na Mnie, ponieważ Mnie namaścił i posłał Mnie, abym ubogim niósł dobrą nowinę, więźniom głosił wolność, a niewidomym przejrzenie; abym uciśnionych odsyłał wolnych, abym obwoływał rok łaski od Pana”. Zwinąwszy księgę oddał słudze i usiadł; a oczy wszystkich w synagodze były w Nim utkwione.

Począł więc mówić do nich: „Dziś spełniły się te słowa Pisma, któreście słyszeli”. A wszyscy przyświadczali Mu i dziwili się pełnym wdzięku słowom, które płynęły z ust Jego. I mówili: „Czy nie jest to syn Józefa?”

Wtedy rzekł do nich: „Z pewnością powiecie Mi to przysłowie: «Lekarzu, ulecz samego siebie»; dokonajże i tu w swojej ojczyźnie tego, co się wydarzyło, jak słyszeliśmy, w Kafarnaum”.

I dodał: „Zaprawdę powiadam wam: Żaden prorok nie jest mile widziany w swojej ojczyźnie. Naprawdę mówię wam: Wiele wdów było w Izraelu za czasów Eliasza, kiedy niebo pozostawało zamknięte przez trzy lata i sześć miesięcy, tak że wielki głód panował w całym kraju; a Eliasz do żadnej z nich nie został posłany, tylko do owej wdowy w Sarepcie Sydońskiej. I wielu trędowatych było w Izraelu za proroka Elizeusza, a żaden z nich nie został oczyszczony, tylko Syryjczyk Naaman”.

Na te słowa wszyscy w synagodze unieśli się gniewem. Porwali Go z miejsca, wyrzucili Go z miasta i wyprowadzili aż na stok góry, na której ich miasto było zbudowane, aby Go strącić.

On jednak przeszedłszy pośród nich oddalił się. (Łk 4,16-30)


Niejednokrotnie można usłyszeć od wybitnie utalentowanych Polaków, że aby odnieść sukces, musieli wyjechać za granicę, bo w ojczyźnie nikt nie chciał ich docenić, byli odrzucani nawet, a może czasem zwłaszcza, przez ludzi z najbliższego otoczenia.

Jezus w rodzinnej miejscowości przedstawił siebie oraz swoją misję. I został odrzucony.

Jest coś przerażającego w tym, jak łatwo odrzucamy ludzi. To chyba jeden z boleśniejszych skutków grzechu pierworodnego. Ta stała gotowość do przekreślania innych, podcinania im nóg, łapania za koszulkę, ledwo wystartują.

Ale też pojawia się pytanie, jak sami reagujemy w sytuacjach, w których spotykamy się z odrzuceniem. Dlaczego tak szybko się poddajemy i zniechęcam? Dlaczego rezygnujemy już przy pierwszej przeszkodzie? Pierwszej rzuconej pod nogi kłodzie?

Komentatorzy biblijni zwracają uwagę, że w wydarzeniu w Nazarecie jest wiele aluzji do męki i śmierci, ale też do Zmartwychwstania Chrystusa. Jezus nie poddał się odrzuceniu. Nie zrezygnował z wypełnienia misji zbawiania ludzi powierzonej mu przez Ojca w niebie. I choć nadal jest odrzucany, On nie przekreśla ani jednego człowieka. stukam.pl

Komentarz dla Radia eM

Prawda i przebaczenie

2 września 2012 dwóch polskich biskupów mówiło o tym samym. O przebaczeniu i o prawdzie. O ich ścisłym związku. O tym, że przebaczenie potrzebuje prawdy.

Jeden biskup mówił to na terenie byłego obozu koncentracyjnego Gross Rosen w Rogoźnicy. W modlitwie za ofiary II wojny światowej wzięli udział byli więźniowie obozu. Drugi biskup mówił w Twerze w Rosji, gdzie odbywały się uroczystości upamiętnienia policjantów, funkcjonariuszy Straży Granicznej i Korpusu Ochrony Pogranicza zamordowanych przez NKWD w 1940 roku.

Co z tego wynika?

Tylko to, że zasady przebaczenia zawsze i wszędzie są takie same. I zawsze i wszędzie jest ono tak samo potrzebne. stukam.pl

Grzech zaniechania

Jezus opowiedział swoim uczniom następującą przypowieść:

„Pewien człowiek, mając się udać w podróż, przywołał swoje sługi i przekazał im swój majątek. Jednemu dał pięć talentów, drugiemu dwa, trzeciemu jeden, każdemu według jego zdolności, i odjechał. Zaraz ten, który otrzymał pięć talentów, poszedł, puścił je w obrót i zyskał drugie pięć. Tak samo i ten, który dwa otrzymał; on również zyskał drugie dwa. Ten zaś, który otrzymał jeden, poszedł i rozkopawszy ziemię, ukrył pieniądze swego pana.

Po dłuższym czasie powrócił pan owych sług i zaczął się z nimi rozliczać.

Wówczas przyszedł ten, który otrzymał pięć talentów. Przyniósł drugie pięć i rzekł: «Panie, przekazałeś mi pięć talentów, oto drugie pięć talentów zyskałem». Rzekł mu pan: «Dobrze, sługo dobry i wierny. Byłeś wierny w niewielu rzeczach, nad wieloma cię postawię: wejdź do radości twego pana».

Przyszedł również i ten, który otrzymał dwa talenty, i powiedział: «Panie, przekazałeś mi dwa talenty, oto drugie dwa talenty zyskałem». Rzekł mu pan: «Dobrze, sługo dobry i wierny. Byłeś wierny w niewielu rzeczach, nad wieloma cię postawię; wejdź do radości twego pana».

Przyszedł i ten, który otrzymał jeden talent, i rzekł: «Panie, wiedziałem, żeś jest człowiek twardy: chcesz żąć tam, gdzie nie posiałeś, i zbierać tam, gdzieś nie rozsypał. Bojąc się więc, poszedłem i ukryłem twój talent w ziemi. Oto masz swoją własność».

Odrzekł mu Pan jego: «Sługo zły i gnuśny! Wiedziałeś, że chcę żąć tam, gdzie nie posiałem, i zbierać tam, gdzie nie rozsypałem. Powinieneś więc był oddać moje pieniądze bankierom, a ja po powrocie byłbym z zyskiem odebrał swoją własność. Dlatego odbierzcie mu ten talent, a dajcie temu, który ma dziesięć talentów. Każdemu bowiem, kto ma, będzie dodane, tak że nadmiar mieć będzie. Temu zaś, kto nie ma, zabiorą nawet to, co ma. A sługę nieużytecznego wyrzućcie na zewnątrz w ciemności: tam będzie płacz i zgrzytanie zębów»”. (Mt 25,14-30)

Teoretycznie trzeci sługa niczego nie zmarnował. Ile dostał, tyle oddał. Nie wziął niczego dla siebie. A jednak został bardzo surowo ukarany. Za co?

Za lenistwo i uchylanie się od jakiegokolwiek wysiłku. Za zmarnowanie okazji do zrobienia czegoś dobrego. Za pójście na łatwiznę, które dobrze znamy. Ileż razy tłumaczymy wstręt do jakiegokolwiek działania mrucząc wygodne usprawiedliwienie: „Nie potrafię”. Jak często można usłyszeć „Świętość, to nie dla mnie”.

Mszalny akt pokuty przypomina, że można zgrzeszyć „myślą, mową, uczynkiem i zaniedbaniem”. Grzech to nie tylko czynienie zła. To także świadome i dobrowolne zaniechanie pomnażania dobra. Zwłaszcza, gdy ma się ku temu ogromne możliwości. stukam.pl


Komentarz dla Radia eM